20 września 2025 r. w sali widowiskowej Miejskiego Centrum Kultury w Skarżysku-Kamiennej odbył się wyjątkowy koncert poetycki „Śpiew za drutami”.
Wydarzeniu towarzyszyła wystawa „Przeklęty śpiew” sióstr Karmel autorstwa Krzysztofa Gibaszewskiego, stanowiąca niezwykłe dopełnienie artystycznego wieczoru.
Reżyserię i scenariusz przygotowała Zofia Gustowska, a za oprawę muzyczną odpowiadał Albert Stensen. Na scenie wystąpili: Emma Herdzik, Adrianna Kieś, Albert Stensen (kornet, elektronika, piano) oraz Łukasz Czekała (skrzypce).
Wstęp był wolny, a publiczność mogła uczestniczyć w poruszającym i pełnym emocji spotkaniu z poezją i muzyką.
„I wtedy zjawiły się wiersze. (...) Musiały przyjść, bo musiało się mieć jakieś schronienie, gdzie nikt by nie mógł brutalnie wtargnąć, słowem — dom. Musiało się powiedzieć o tym jak boli, jak źle, jak tęskno. Uwolnić się od straszliwego ciężaru samotności. Wreszcie — musiało się znaleźć coś, by nie być tak zupełnie oderwanym, coś wiążącego z życiem”.List otwarty do Juliana Tuwima, Ilona Karmel, Sztokholm, 1945 rok
Kim były siostry Karmel?
Siostry Henryka i Ilona Karmel były wychowankami Gimnazjum Hebrajskiego w Krakowie. Mieszkały z rodzicami przy ul. Długiej 16, a później przy ul. Józefa 1. W 1942 roku znalazły się w krakowskim getcie, a następnie w KL Plaszow. W 1943 roku zostały wywiezione do obozu pracy w Skarżysku-Kamiennej, a rok później przewiezione do obozu w Lipsku. Po zakończeniu wojny spędziły dwa lata w Sztokholmie na leczeniu i rehabilitacji. W 1947 roku zadebiutowały napisanym wspólnie tomem poetyckim "Śpiew za drutami". W 1948 roku Henryka wyjechała do Stanów Zjednoczonych, a Ilona poszła w jej ślady rok później. Obie szczęśliwie wyszły za mąż i założyły rodziny, a swoje zawodowe życiowe w Ameryce związały z pisaniem.
Dlaczego ten koncert?
Muzyczny salon poezji oparty na wierszach sióstr Karmel przywraca zapomnianą polsko-żydowską herstorię. Opowiada o młodych kobietach rozkochanych w poezji Staffa i Tuwima, które z dnia na dzień na skutek niemieckiej inwazji musiały w brutalny i nienaturalny sposób dorosnąć. Pisane przez nie w obozie wiersze – jak zauważył we słowie wstępnym do „Śpiewu za drutami” w 1947 roku Jakub Appenszlak – stały się dla nich „ucieczką, schronem, sposobem duchowego ocalenia”. W oczywisty więc sposób wyróżniają się na tle literatury obozowej. Opowiadają o niewyobrażalnym cierpieniu i zwątpieniu, ale również dają nadzieję i są dowodem niezwykłej wrażliwości poetek.
O artystach:
Emma Herdzik - aktorka, wokalistka, lektorka, tancerka i nauczycielka jogi. Absolwentka AST im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie oraz PSM im. Ignacego Jana Paderewskiego w Stalowej Woli, instrument główny - flet poprzeczny. Studiowała na warszawskiej Akademii Wychowania Fizycznego oraz tańczyła i śpiewała w zespole ludowym „WARSZAWA”. Uczestniczka warsztatów Sławomira Idziaka "Film Spring Open". Laureatka Nagrody Specjalnej im. Romana Brandstaettera na XVII Festiwalu Sztuki Słowa „Verba Sacra” w Poznaniu oraz II nagrody na „Grechuta Festival 2018” w Świnoujściu. Pasjonatka twórczości Witkacego, Pintera i Copolli. Jej główne zainteresowania obejmują film, muzykę oraz nauczanie świadomego ruchu i technik relaksacyjnych.
Adrianna Kieś - absolwentka Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie na wydziale wokalno-aktorskim (2022). Za rolę Sharon w spektaklu dyplomowym „Popatrz na mnie” otrzymała główną nagrodę aktorską na 39. Festiwalu Szkół Teatralnych w Łodzi. Aktorka Teatru Żydowskiego w Warszawie. Współpracuje również z dwoma krakowskimi teatrami: Teatrem Stu i Teatrem Groteska oraz Teatrem Nowym w Poznaniu. Jest laureatką II nagrody 22. Ogólnopolskiego Festiwalu „Pamiętajmy o Osieckiej” w Poznaniu oraz nagrody publiczności i wyróżnienia na V Ogólnopolskim Festiwalu Twórczości Przemysława Gintrowskiego „PAMIĄTKI”. Miłośniczka tańca, pływania, książek i rozwoju osobistego.
Zofia Gustowska - (ur. 1993) – absolwentka Wydziału Reżyserii i Dramaturgii (specjalność: reżyseria teatralna) w Akademii Sztuk Teatralnych w Krakowie, a także Wiedzy o Teatrze w Akademii Teatralnej w Warszawie oraz modułu dramaturgicznego Laboratorium Nowych Praktyk Teatralnych (SWPS w Warszawie). Uczestniczka Sceny Nowej Dramaturgii w Teatrze im. W. Siemaszkowej w Rzeszowie. Laureatka Nagrody Stowarzyszenia Autorów ZAiKS na Forum Młodej Reżyserii w Krakowie (2019). Reżyserka spektakli: „NIKO, czyli prosta zwyczajna historia” (Teatr im. S. Żeromskiego w Kielcach), „Własny pokój” (Teatr Łaźnia Nowa w Krakowie), „Kasandra” (Teatr SOHO/Festiwal Nowe Epifanie) oraz „Przebudzenie wiosny” (Teatr Ochoty w Warszawie). Reżyserowała również czytania performatywne dramatów w Teatrze im. J. Kochanowskiego w Opolu, Teatrze im. W. Siemaszkowej w Rzeszowie, Teatrze Ateneum w Warszawie, Starym Teatrze w Krakowie oraz Teatrze Dramatycznym w Warszawie. Zrealizowała także etiudę online „W poszukiwaniu straconego czasu” (Stary Teatr w Krakowie) oraz wyreżyserowała wieczór poetycko-muzyczny „Śpiew za drutami” pokazywany m.in. na Festiwalu Warszawa Singera (2024). Odpowiedzialna za współpracę reżyserską oraz dramaturgię spektaklu dyplomowego studentów IV roku „Zachodnie wybrzeże” w reżyserii Mai Kleczewskiej w Akademii Sztuk Teatralnych w Krakowie. Jej spektakl „NIKO, czyli prosta zwyczajna historia”, dostosowany do potrzeb osób w spektrum autyzmu, dostał się do finału Konkursu na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej (2024). Od września 2024 roku asystentka artystyczna w Teatrze im. J. Kochanowskiego w Opolu.
Albert Stensen - kompozytor i organizator dźwięków. Lubi grać na kornecie i pianinie oraz łączyć różne przestrzenie dźwiękowe (muzyka ilustracyjna, free jazz, ambient, hardcore, muzyka ludowa, filmowa i inne) ze współczesnymi koncepcjami artystycznymi. Rozdaje dźwięko-pomysły i współpracuje z wieloma instytucjami, zespołami oraz artystami. Autor muzyki i sound designu do kilkudziesięciu utworów audio-wizualnych, filmów dokumentalnych, reklam i sztuk teatralnych (Teatr Współczesny w Warszawie, Teatr Nowy w Krakowie, Teatr Powszechny w Łodzi, Instytut Teatralny w Warszawie, Wajda School, Teatr BAJ, Telewizja Polska, WFDiF, TVN, PGE, Publicis, Saatchi & Saatchi, Leo Burnet, BMW, BGŻ, Adidas, Energa, Polpharma, Studio Lunapark Motion Arts Collective, Studio Expresso Post Production, Studio Prodigious, Ministerstwo Zdrowia, TUI i inne). W 2023 roku zdobył Grand Prix na międzynarodowym konkursie kompozytorskim "Oticons Faculty International Film Music Competition". Laureat konkursów kompozytorskich: "Citta di Undine" we Włoszech, New York City Electroacoustic Music Festival, "Phone Call" w Argentynie oraz konkursu na miniaturę elektroakustyczną opartą na tematach z Kielecczyzny (Filharmonia Świętokrzyska).
Łukasz Czekała - skrzypek, kompozytor, improwizator, realizator nagrań. Ukończył Państwową Szkołę Muzyczną I i II st. w Kutnie oraz studia w Instytucie Jazzu Akademii Muzycznej w Katowicach (2006). W 2004 roku debiutował na scenie jazzowej z krakowskim kwartetem „Szy-Szy KaanJazz Group” (Płyta „In Time” - 2006). Od 2014 roku wraz ze Zbigniewem Chojnackim współtworzy duo BACKSPACE - zespół wpisujący się w nurt muzyki eksperymentalnej i współczesnej muzyki improwizowanej z którym wystąpił na wielu europejskich festiwalach muzycznych. Jeden z utworów BACKSPACE znalazł się na płycie „This is Tomorrow Calling” londyńskiej wytwórni Demerara Records, a w 2019 roku, nakładem słowackiej Hevhetia Records ukazała się płyta „AD_DA” BACKSPACE [augmented], z gościnnym udziałem Alberta Stensena. Od 2010 roku związany ze środowiskiem teatralnym i filmowym. Jest autorem muzyki do spektakli teatralnych i filmów - „Gry” (2013), „Moja Trumna” (2021) w reż. M. Marczewskiego). W swojej muzyce łączy brzmienia tradycyjne z nowymi technologiami, wykorzystując efekty elektroniczne i programy komputerowe. Inspiruje się zarówno muzyką współczesną, jazzem, jak i sztukami wizualnymi, eksperymentuje z muzyką konkretną czy field recordingiem. Interesuje się również fotografią. Jest stypendystą Fundacji Urbaniak (Urbanator Days 2012) oraz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2020 – „LOGOS - w poszukiwaniu sensu”, 2022 – „Audiosfery miejsc istotnych”). Obecnie współpracuje z: BACKSPACE, Makaruk - Erotyki Ludowe, Lena Piękniewska, Marcin Januszkiewicz, Natalia Sikora, 15 cm above the ground, a także z innymi artystami jako muzyk sesyjny.
Trailer
Fotorelacja
| Dostępne również na: | ||||||||
 |
 |
 |
||||||
